In 1932 schreef Einstein vanuit Potsdam: "Bestaat er een middel om mensen van oorlog te bevrijden?" Hij zag een prominente rol weggelegd voor de psychologie. "Hoe is het mogelijk," vervolgt hij aan de vooravond van het Hitler-gebeuren in Duitsland, "dat de massa zich tot razernij en zelfopoffering laat opzwepen? Bestaat er een mogelijkheid om de psychische ontwikkeling van mensen zo te leiden, dat zij beter in staat zullen zijn weerstand te bieden aan de psychosen van haat en vernietiging?"

Freud geeft toe door de vraagstelling van Einstein enigermate verrast te zijn geweest. "Daarna begreep ik dat u deze vraag niet als natuuronderzoeker of fysicus, maar als mensenvriend heeft gesteld, die aan het initiatief van de Volkenbond in Genève gehoor gaf." Freud wijst erop dat gebruik van geweld bij belangenconflicten zijn uitgebreid met conflicten over meningen en oplossingen om de vrede te bewaren. "Bij de kleine mensenhorden van de oertijd besliste de spierkracht over de vraag aan wie iets zou toebehoren of wiens wil tot uitvoering zou komen. Spoedig bediende men zich bij deze meningsverschillen van wapens. Het doel van deze geschillen was steeds de tegenstander door verlamming van zijn krachten te dwingen om zijn eisen op te geven."

Vervolgens bevestigt Freud de ideeën van Einstein, dat een voorkomen van grootscheepse oorlogen en conflicten slechts mogelijk zal zijn wanneer het gelukt om een centraal mondiaal gezag te scheppen, dat als scheidsrechter bij alle mogelijke botsingen zal gelden. Freud waarschuwt echter dat het zinloos is om agressie volledig te willen uitbannen. Dit is onmogelijk, omdat een bepaald quantum in dienst van levensdriften voor het levensgedrag nodig en onmisbaar is. Daarom zou de taak van de wereldgemeenschap moeten zijn aangeboren agressie zodanig van richting te veranderen, dat zij geen expressie in oorlogen hoeft te vinden. Bovenstaande Freud/Einstein-gedachten werden door dr. Rolf Denker in Aufklärung über Aggression (1966) samengevat en uitgewerkt.

Denker benadrukt dat Freud de noodzaak van bewustwording en beheersing van driftstructuren voor en boven de verandering van maatschappelijke verhoudingen stelde. De Weense psychiater zinspeelde op "een dictatuur van de rede", waaraan ieder individu zijn driftleven vrijwillig zou behoren te onderwerpen. Hij wilde alle kritische rationaliteit mobiliseren ten einde tezamen met de aangeboren libidineuze krachten een menslievender levensorde tot stand te brengen.

Ruim een halve eeuw later verscheen een studie op de markt, On Killing, van een voormalig parachutist en luitenant-kolonel, hoogleraar in de psychologie aan de militaire Akademie van West Point, Dave Grossman. De wens van Einstein om psychologen in te zetten bij de vorming en begeleiding van militairen is begonnen. Zoals Freud zich nog uitsprak over de rol van de seksualiteit in oorlogen, zo analyseerde Grossman de achtergronden en motivering van het elkaar willen doden.
"We zullen nooit vrede bereiken zonder dat we seks en oorlogvoeren hebben overwonnen," schrijft hij. "De bestudering van het doden in oorlog is vergelijkbaar met de studie van seks. Vermoorden is een privé, intieme gebeurtenis met een geweldige intensiteit, waarbij de vernietigende handeling psychologisch gezien veel weg heeft van de voortplantingsdaad. Onze samenleving is even gefascineerd door moord-en-doodslag, als door seks."

Grossman gaat uitvoerig in op wat hij noemt "noble kills", moordpartijen, die het geweten van de moordenaar minimaal belasten, zoals het bombarderen met een vloot van de allermodernste gevechtsvliegtuigen op duizelingwekkende hoogten buiten bereik van SAM afweerraketten. De heren Clinton, Blair, Solana en Kok vertellen ons bij herhaling dat "the killing fields" van Joegoslavië door hen worden gecorrigeerd met "noble kills". Om dit onbelemmerd te kunnen doen werd het door Einstein en Freud gewenste centrale mondiale gezag, de Verenigde Naties, tijdelijk terzijde geschoven, waardoor een levensgevaarlijk, dodelijk precedent werd geschapen, dat voortaan alle lidstaten een excuus verleent om naar eigen goeddunken er op los te timmeren. De westerse ingenieurs van "noble wars" zullen dàn spreken van "evil kills".

Nelson Mandela had volkomen gelijk toen hij dezer dagen bij een afscheidsvisite aan Boris Yeltsin in het Kremlin benadrukte dat het optreden van Slobodan Milosevic en het doorvoeren van etnische zuiveringen even "evil" was, als dat de NAVO-bombardementen "evil" zijn. Ik herken in het optreden van dominee Jesse Jackson uit de VS de denkwereld van Mandela uit Zuid-Afrika. Jackson haalde de drie gevangengenomen Amerikaanse soldaten op als een opening naar een nieuw op gang te brengen "waarheidscommissie", die twee partijen die bezig zijn met "evil Kills" in kalmer vaarwater te helpen brengen.

Toen Einstein en Freud elkaar brieven schreven wisten zij niet wat hen met Adolf Hitler boven het hoofd hing. George Bush als gangmaker van "Desert Storm" (1990) vergeleek Saddam Hoessein, de Iraakse leider, met Hitler. Tony Blair doet met Milosevic hetzelfde. Door de aandacht op de eertijdse Nazi-dictator te vestigen let men minder op demonen, die op het thuisfront werkzaam zijn. Dante zag de bodem van de hel als ijs, bewoond door aartscriminelen als Cain, Judas en Lucifer. De Amerikaanse psycholoog James Hillman citeert Hitler's laatste woorden tot zijn militairen: "Wat er ook zal gebeuren, mijn hart zal altijd ijskoud blijven."