Willem Oltmans



UITGELICHT:
Weegschaal de aarde


HOME
VERWACHT
RECENT VERSCHENEN
informatie voor de BOEKHANDEL
AUTEURS & RECENSIES:
• Auteurs A-B
• Auteurs C-K
• Auteurs L-R
• Auteurs S-Z

CONTACT


NON-FICTIE

NIEUWE GESCHIEDENIS
• memoires Willem Oltmans
GESCHIEDENIS
ECONOMIE
JURIDISCH
ACTUALITEIT
VLUGSCHRIFTEN


FICTIE

PROZA
POËZIE
TONEEL
WAARGEBEURDE VERHALEN
POLITIEKE PROZA/ESSAYS
KINDERBOEKEN


LITERAIRE VERTALINGEN
RUSSISCH
ENGELS
SPAANS
FRANS


SAMENWERKING

HUMANISTISTEN
VRIJDENKERS


IMPRINT

UITGEVERIJ SCHOKLAND
UITGEVERIJ BÉATRICE SMEETS


DISTRIBUTIE
SAM BROERSMA
ELISABETH GREBER
RONDOS


UITVERKOCHT

IN MEMORIAM
Willem Oltmans
30-09-2004

10 juni 1925 - 30 september 2004

Na een slopende ziekte is er een eind gekomen aan het bruisende en zeer betrokken bestaan van journalist en publicist Willem Oltmans. Willem was de wervelstorm op ons kantoor. Wij zullen zijn vinnige pen, zijn heldere kijk op de wereld, zijn humor, en misschien wel het meest zijn scherpe tong missen.

Uitgeverij Papieren Tijger

 

Willem Oltmans werd op 10 juni 1925 te Huizen geboren. Hij groeide op in Bosch en Duin, in een gefortuneerd gezin met een Nederlands-Indische achtergrond. Hij was de middelste van drie broers. Zijn moeder studeerde oude talen; zijn vader chemie en rechten. Zijn vader was advocaat te Amsterdam.

Oltmans liep achtereenvolgens het Baarns Lyceum en het Nederlands Opleidings Instituut voor het Buitenland op kasteel Nijenrode af.
Van 1948 tot 1950 studeerde hij Political Science aan de Yale-universiteit te New Haven, Connecticut. In zijn Baarnse Lyceumtijd kreeg hij bijles in Duits van mevrouw Büringh-Boekhoudt. Er ontstond een langdurige en innige relatie met deze dame die Oltmans als zijn tweede moeder beschouwde. Mevrouw Büringh-Boekhoudt werd enige tijd later tevens rectrice en vertrouwenspersoon van prinses Beatrix.

Sinds zijn negende jaar hield Willem Oltmans nauwgezet een dagboek bij. Dit is hij zijn hele leven blijven doen. Hij noteerde dagelijks precies wat en wie hij had ontmoet en wat zijn gedachten, opvattingen en emoties waren: van de omgang met zijn ouders en familie tot zijn vele vrienden en relaties die hij leerde kennen, van de dagelijkse vorming van zijn geest tot de vele journalistieke en politieke verwikkelingen waarin hij terecht kwam. Ook maakte hij uitgebreid aantekeningen van wat hij op elk moment aan het lezen was. Zijn dagboek is aangevuld met knipsels en documenten, zodat er een reusachtige documentatie van de hedendaagse geschiedenis ontstond. Zijn motief tot deze grondige registratie van zijn bestaan was uiteindelijk een werk te verwezenlijken waarin zichtbaar zou worden hoe een mens wordt tot wat hij is.

De originele dagboeken staan opgeslagen in de Koninklijke Bibliotheek en beslaan ruim 90 meter muur. Van deze dagboeken zijn door Oltmans bewerkingen gemaakt: de Memoires. Deze zullen uiteindelijk uit 76 delen bestaan. Tot nu toe, 2004, zijn er 16 delen verschenen. Ze betreffen de periode 1925-1974.
Deze Memoires zijn te beschouwen als een alternatieve geschiedschrijving van de tweede helft van de 20ste eeuw. Alternatief doordat, in tegenstelling tot officiële geschiedschrijvers, Oltmans met ooggetuigenverslagen kon rapporteren over de gebeurtenissen achter de schermen van de internationale politiek, diplomatie en journalistiek.
Onvermijdelijk komen in deze boeken talloze botsingen met de gevestigde orde aan bod, veroorzaakt door de vele machinaties van inlichtingdiensten en gezagdragers.

Zijn eerste journalistieke activiteit ontplooide hij op de redactie buitenland van het Algemeen Handelsblad te Amsterdam, waar hij door Henk Hofland, zijn vriend van Nijenrode, was geïntroduceerd. Hij werkte daar onder leiding van dr. A.L. Constandse. Na enige tijd te hebben gewerkt voor het persbureau United Press International vestigde hij zich in 1955 in Rome, ondermeer als vast medewerker van het dagblad De Telegraaf.
Hier ontmoette hij op 10 juni 1956 president Soekarno van Indonesië. Conservatief Nederland haatte dit eerste staatshoofd van Nederlands voormalige kolonie; De Telegraaf verbood Oltmans dan ook Soekarno te interviewen. Hij deed het natuurlijk toch; beiden konden het zelfs uitstekend met elkaar vinden. Het betekende het einde van zijn korte carrière bij deze krant, en het begin van zijn problemen met de Nederlandse Staat. Hetzelfde jaar reisde hij op uitnodiging van Soekarno, als medewerker van de Nieuwe Rotterdamse Courant, het Algemeen Handelsblad, het Vaderland en Vrij Nederland naar Jakarta.

Oltmans' eigenschap om geen rekening te houden met de politieke richting van het blad waarvoor hij schreef, maar feiten en achtergronden zo objectief mogelijk te rapporteren, heeft hem zeer invloedrijke vijanden bezorgd, maar ook vele vrienden bij lezers, luisteraars en kijkers over de hele wereld.
Oltmans werd door Buitenlandse Zaken en de rechtse pers als een verlengstuk van Soekarno gezien. Daarmee haalde hij zich de levenslange vijandschap van minister Luns op de hals. Die zorgde er persoonlijk voor dat het alle Nederlandse ambassades werd verboden Oltmans medewerking te verlenen in zijn journalistieke werk. Deze richtlijn werd tot het jaar 2000, het jaar waarin Oltmans zijn proces tegen de Staat der Nederlanden overwinnend afsloot, door Buitenlandse Zaken nageleefd. Ook de media kregen vanuit Den Haag opgedragen geen stukken van Oltmans te plaatsen. Veel medewerkers van Nederlandse media hielden daar rekening mee.
Deze affaire was bepalend voor de rest van het journalistieke leven van Willem Oltmans.
Telkens ontwikkelde Oltmans contacten met de groten der aarde - Soekarno, Indira Gandhi, De Klerk, Arbatov, om er maar een paar te noemen - en telkens trad de Nederlandse diplomatie saboterend op.

Als gevolg van zijn bemoeienissen met de kwestie Nieuw-Guinea werd Willem Oltmans uit Nederland weggepest. In 1958 emigreerde hij naar de Verenigde Staten. In die jaren werkte hij voornamelijk voor het weekblad Vrij Nederland.
Hij heeft er tevens geschreven voor Elseviers Weekblad, de Nieuwe Linie, De Groene Amsterdammer, dagblad Zaanstreek de Typhoon, krantencombinaties als de Grote Provinciale Dagblad Pers en andere binnen- en buitenlandse dagbladen en tijdschriften. Het is de tijd van John F. Kennedy; van Soekarno versus Jozef Luns; van tumult in Cuba; van een dreigende Koude Oorlog en een Amerikaanse heksenjacht op alles wat naar communisme ruikt. Van dit alles doet Oltmans verslag vanuit de eerste hand. Hij sprak direct betrokkenen en was geregeld lijfelijk aanwezig op plaatsen waar historie werd geschreven.
Zijn reizen naar Cuba, Congo, het Midden Oosten, Vietnam, de Sovjet-Unie, Zuid-Afrika, Suriname en vele andere "troublespots" in de wereld resulteerden in vele geruchtmakende artikelen en interviews die vaak belangrijke gevolgen hadden.

In zijn jaren in de Verenigde Staten was Willem Oltmans verbonden aan verschillende lezingbureau's. Hij heeft in het hele land vele honderden drukbezochte lezingen gegeven over internationale politiek voor een uiteenlopend publiek. Zeker in het begin van de jaren zestig toen de onrust in de Amerikaanse samenleving over de Vietnam-oorlog net ontstond was hij zeer invloedrijk in de meningvorming van studenten op de Amerikaanse universiteiten.
Zijn antioorlog standpunt maakte veel los; hij vond daarbij opnieuw de Nederlandse overheid tegenover zich, onder meer in de persoon van ambassadeur J.H. van Roijen.

Deel uitmakende van de zogenaamde groep-Rijkens, een gezelschap Nederlandse zakenlieden en industriëlen verenigd rond oud-Unilever-directeur Paul Rijkens, die een overdracht van Nieuw-Guinea aan Indonesië wenste te bevorderen, bouwde Oltmans vele contacten op, zowel in Nederland, Indonesië als de Verenigde Staten, de drie onmiddellijk bij de Nieuw-Guinea-affaire betrokken partijen. Oltmans opereerde dan al sinds 1957 in het VN-hoofdkwartier in New York en onderhield, naast de groep-Rijkens, nauwe betrekkingen met de Indonesische ambassadeur Zairin Zain en Sukardjo Wirjopranoto.

In april 1961 informeerde hij Walt Rostov, adviseur van president Kennedy, over het bestaan van andere visies betreffende de dekolonisatie van Nieuw-Guinea. Hij raadde hem aan prins Bernhard uit te nodigen. Wat geschiedde. Bernhard bezocht in het geheim Kennedy en de Amerikanen raakten overtuigd van het feit dat de Luns-koers desastreus was. De overdracht van Nieuw-Guinea aan Indonesië zou spoedig geregeld worden. In juni 1961 besloot Oltmans de geheime lobby in Vrij Nederland in de publiciteit te brengen omdat hij de gevoerde lobby niet langer zinvol vond, wat een enorme commotie teweegbracht. De CIA-agent Werner Verrips zou zich vervolgens in zijn contactennetwerk binnendringen en zich steeds meer ontpoppen als Oltmans "baby-sitter". Een kluwen aan intriges, manipulaties en wraak ontstond op de achtergrond van het overdrachtsproces van Nieuw-Guinea tussen Indonesiërs, voor- en tegenstanders van het dekolonisatieproces en zou uiteindelijk leiden tot de geheimzinnige moord op Verrips.
In 1968 publiceerde Oltmans zijn herinneringen over het Nieuw-Guinea-vraagstuk in zijn eerste boek De verraders, waar hij inzicht bood in het debacle van de buitenlandse politiek van minister Luns en het mislukken van de geheime diplomatie van Nederlandse industriëlen.

Na de moord op president Kennedy - in november 1963 - ontmoette Oltmans de moeder van de presidentsmoordenaar Lee Harvey Oswald: Marguerite Oswald. De weergave van de gesprekken en belevenissen met haar zijn uniek. Ook ging hij in die tijd mee als tolk voor de paragnost Gerard Croiset op diens tournee door de Verenigde Staten. De avonturen van Oltmans met hem en de vriendschappelijke relatie met Croiset die daaruit voortkwam zouden in Oltmans' onderzoek naar de moordenaars van president Kennedy van invloed zijn. Door Croiset kwam Oltmans in contact met Carel Enkelaar van de NTS/NOS. Via Croiset kwam hij ook in contact met de mysterieuze graaf George de Mohrenschildt, de babysitter van Lee Harvey Oswald. Op zoek naar de waarheid achter de moord zou Oltmans tot en met 1977 met hem contact hebben. In dat jaar zou De Mohrenschildt eindelijk alles gaan vertellen, in gezelschap van Oltmans en Kouznetsov, medewerker van de Russische ambassade, over de achtergrond van deze politieke moord. Op de plaats van hun afspraak verdween De Mohrenschildt echter plotseling. Hij zou enkele weken later dood worden gevonden in Florida. Oltmans schreef over deze affaire in 1977 het boek Reportage over de Kennedy-moordenaars.

In 1967 ontmoette Willem Oltmans zijn vriend voor het leven Peter van de Wouw. Ze zouden 37 jaar een platonische relatie hebben.

Sinds 1968 heeft hij een aantal jaren de NTS/NOS-televisie in de Verenigde Staten vertegenwoordigd en enkele opvallende reportages gefilmd, waaronder het interview met Jim Garrisson, de Officier van Justitie in New Orleans, die eveneens de moord op president John F. Kennedy trachtte te ontrafelen. Ook interviewde hij voor televisie als eerste Nederlander coupgeneraal Soeharto. En natuurlijk was ook het interview met Black Panther-leider Eldridge Cleaver spraakmakend.

In 1970 maakte hij voor de NOS een film met de adviseurs van Kennedy over de leugens van Luns in verband met de Amerikaanse steun bij een oorlog over Nieuw-Guinea. Hij ontmoette Dewi Soekarno. Een turbulente vriendschap begon, vol hectische verwikkelingen. Samen met Dewi schreef hij een open brief aan Suharto voor Vrij Nederland. Hij reisde met Dewi en haar dochtertje naar Zuidoost Azië om Soekarno te bezoeken die dan op sterven lag. In Bangkok moest Oltmans het vliegtuig verlaten: hij mocht Indonesië niet meer binnen.

Oltmans stelde de eerste televisiedocumentaire samen over het rapport Grenzen aan de groei en de Club van Rome. Hij associeerde zich met deze organisatie en bouwde goede relaties op met de oprichter van de Club van Rome, Aurelio Peccei. Deze introduceerde hem bij Jermen Gvishiani, al snel ontwikkelde zich uit dit contact een omvangrijk relatienetwerk in de Sovjet-Unie. In de loop der tijd probeerde Oltmans dit in te zetten ten bate van o.a. het Nederlands bedrijfsleven; ook bracht hij in 1985 het computerbedrijf Apple in contact met het Kremlin.
Opnieuw werden zijn werkzaamheden vooral op dit gebied door Buitenlandse Zaken en de inlichtingendiensten gesaboteerd. De inlichtingendiensten en De Telegraaf in samenwerking met Oltmans' "vriend" Henk Hofland organiseerden een valstrik. Dit verraad van Hofland leidde tot grote opwinding. In 1973 fotografeerde de - door Hofland in Oltmans' huis in Amsterdam binnengesmokkelde - Telegraaf-fotograaf Peter Zonneveld met een verborgen camera Sovjetdiplomaten tijdens een feestje. De Telegraaf werd hiervoor veroordeeld op grond van de Wet op de Privé-sfeer. Dit betekende de definitieve breuk met Hofland en tevens diens val als redacteur van NRC-Handelsblad.
In de jaren zeventig schreef Oltmans aantal belangrijke boeken. Naar aanleiding van nieuwe problemen met en nieuwe leugens van Luns en natuurlijk de Zonneveld-affaire schreef hij in 1973 Den Vaderland Getrouwe waarin hij alles uit de doeken deed betreffende Luns, Soekarno, De Telegraaf en de in het geniep genomen foto's in Oltmans' woning.

Maar eigenlijk was Oltmans in die jaren vooral bezig met het interviewen over de gehele wereld van hoogwaardigheidsbekleders en wetenschappers over de Club van Rome en de door deze organisatie aangesneden problematiek. Dit zou leidden tot twee omvangrijke boeken die in vele talen werden uitgebracht: Grenzen aan de groei. Het eerste deel verscheen in 1973 en bevatte 75 interviews; het tweede deel verscheen in 1974 met 50 vraaggesprekken.
Zijn bezoeken aan de Sovjet-Unie zouden leiden tot het in 1976 gepubliceerde boek USSR: 1976-1990 en in 1981 tot het boek Het Sovjet-standpunt. Dit laatste werd eveneens in de Verenigde Staten en in Duitsland uitgebracht. Hij maakte het samen met Georgii Arbatov, de Amerika-deskundige van het Kremlin. Andere spelers op het wereldtoneel beschreef hij in publicaties als Europa, over de toekomst van de oude wereld (1977) en Amerika valt (1979).

De nasleep van de Lockheed-affaire verlevendigde zijn betrokkenheid bij het koningshuis. Was hij aan de ene kant geen voorstander van de monarchie, aan de andere kant kruiste de koninklijke familie regelmatig zijn levenspad. Zo ook eind jaren '70 en begin jaren '80. Zijn beroemd geworden persconferentie over de vermeende homoseksualiteit van prins Claus hield de gemoederen lang bezig. Zo schreef hij ondermeer in 1981 Made in Soestdijk en een analyse van de persoonlijkheid van de prins-gemaal in Prins Claus (1984).
Toen Oltmans' proces tegen de Staat eenmaal op volle toeren draaide verscheen er een hoeveelheid publicaties, die mede tot doel hadden het staatshoofd onder druk te zetten op het gebied van de beëindiging van deze rechtszaak. Het onverstandige staatsbezoek in 1995 aan het Indonesië van Suharto was aanleiding voor een tweetal pamfletten: Bon Voyage, Majesteit! en Welkom thuis, Majesteit!. Veelzeggend was de reactie van premier Kok die Bon Voyage tijdens een persconferentie de zaal in smeet toen hem dat door een journalist was aangeboden.
Andere werken van zijn hand uit die periode waren Liegen tegen Beatrix (1996) en Mijn vriendin Beatrix (1999).

De persoonlijkheidsvorming van de mens was een van zijn motieven om zijn dagboekproject vol te blijven houden. Dat de werking van het brein een belangrijk studieobject van Oltmans zou worden moge duidelijk zijn. Behalve in zijn Memoires schreef hij er ook twee boeken over. In 1981 Over intelligentie en in 1990 Oltmans in discussie met Jan Foudraine.

Tijdens zijn reizen in de jaren '80 naar Zuid-Afrika, de Sovjet-Unie en Suriname probeerde hij zowel voor het zakenleven als voor humanitaire initiatieven contacten te leggen. Zo was hij betrokken bij de Alerdinck Foundation, die zich inzetten voor ontspanning tussen Oost en West. Toch was zijn relatie met zakenmensen vaak zeer frustrerend en lieten ze zich uiteindelijk kennen als zakkenvullers of bedriegers. Hij deed een boekje open over dergelijke lieden in 1985 in de publicatie Zaken doen.

In 1983 reisde Oltmans voor het eerst naar Suriname. Met Desi Bouterse zou een lange reeks gesprekken volgen, resulterend in het boek Willem Oltmans in gesprek met Desi Bouterse (1984). Voor Suriname zou hij zich tot 1989 blijven inzetten. Zo trachtte hij te bemiddelen tussen de Surinaamse regering en de rebellenleider Brunswijk en bemiddelde hij tussen de Surinaamse overheid en de KLM over het herstellen van de landingsrechten in Paramaribo voor deze Nederlandse vliegmaatschappij.

In 1986 zou hij voor het eerst naar Zuid-Afrika reizen om zijn vriend Peter te bezoeken die inmiddels daar woonachtig was. Na een intensieve bestudering van het land en het apartheidsprobleem en na ook daar een zeer divers netwerk te hebben opgebouwd besloot hij zich op 30 april 1990 in Zuid-Afrika te vestigen. Hij had inmiddels twee publicaties in Zuid-Afrika op zijn naam staan (Apartheid USA, 1988 en Listening to the silent Majority, 1990). Hij verhuisde met heel zijn hebben en houden naar Hillbrow en wilde zijn oude dag gaan doorbrengen in het nieuwe Zuid-Afrika, dat er onherroepelijk aankwam.

Het mocht niet zo zijn: Buitenlandse Zaken en de inlichtingdiensten hadden een snood plan ontwikkeld om Willem Oltmans in één klap te kunnen ruïneren. Ze oefenden pressie uit op de Zuid-Afrikaanse regering en deze zorgde ervoor dat de zorgvuldig opgebouwde contacten in dat land in een snel tempo werden afgebroken. Uiteindelijk werd Oltmans op 2 augustus 1992 gearresteerd en als een dief in de nacht op het vliegtuig naar Amsterdam gezet. Oltmans was zo goed als alles kwijt en stond letterlijk op straat. Hij besloot terug te vechten en daar had men niet meer op gerekend. Hij startte een proces tegen de Staat der Nederlanden en eiste volledige financiële compensatie voor minstens 35 jaar overheidssabotage en treiteren.

In 1991 had Willem Oltmans eindelijk concrete bewijzen in handen gekregen die aantoonden dat alles wat hij altijd had beweerd over de overheidssabotage tegenover hem waar was: honderden geheime documenten en codetelegrammen kreeg hij - uitgezeefd en wel - in handen via de Wet Openbaarheid van Bestuur, maar belastend en schokkend genoeg. Een deel van de documenten publiceerde hij in 1992 in het boek Vogelvrij. De Staat was ervan uitgegaan dat deze stukken waren verjaard en in het proces niet meer zouden kunnen worden gebruikt. In 1993 zou de rechter echter anders beslissen, omdat geheime overheidsdocumenten waarin sabotage en bedrog tegenover een burger wordt gepleegd niet kunnen verjaren.
Het proces kwam nu pas echt op gang. Vele getuigen zouden worden verhoord, ook prinses Margriet zou worden gedagvaard. Prins Bernhard en zelfs de koningin stonden op de nominatie om als getuigen gehoord te worden. De druk nam duidelijk toe. Naast allerlei schimmige manipulaties kwamen er van lieverlede schikkingsvoorstellen op gang. In 1994 deed premier Lubbers hem een aanbod van honderdduizend gulden, in 1998 was het schikkingsvoorstel door minister Van Mierlo al met een miljoen verhoogd. Uiteindelijk stelde minister Van Aartsen in 1999 voor de zaak op te lossen door middel van onafhankelijke arbitrage. De arbiters oordeelden dat Oltmans gelijk had en bepaalden dat de Staat 8 miljoen gulden netto schadevergoeding moest betalen.
Boeken uit deze periode zijn Persona non grata (1994), en De staat van bedrog (1997); spraakmakend was ook het pamflet Haagse bedriegers (1998).

Eindelijk kon Oltmans zijn Memoires afmaken en uitgave ervan veilig stellen. Ook kon hij nu een vleugel kopen en zich weer op de pianostudie werpen. Maar de ontwikkelingen in de wereldpolitiek zouden hem niet loslaten. Hij bleef zich zorgen maken om de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten en schreef er een pamflet over: Who are the number 1 war criminals? Het beschreef en somde de oorlogsmisdaden op van de Verenigde staten na 1945. Op de dag van de geplande uitgave boorden zich twee vliegtuigen in de Twin Towers in New York.
De uitgave van een reeks pamfletten zou de gebeurtenissen in de wereld volgen.
In die tijd ontdekte Willem Oltmans het medium Internet en verkreeg hij een eigen website waarop hij soms dagelijks de ontwikkelingen in de wereld en Nederland besprak. Hij kon nu eindelijk vrij en rechtstreeks publiceren, wat hij tot het einde toe heeft gedaan.

 

 

 


Oltmans versus zichzelf (recensie)
20-04-2019

Memoires 1993-B

Door drs. Michèl de Jong

‘Willem Oltmans was bovenal een provocateur’; met die stelling begint voormalig Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes zijn inleiding bij deze 57e aflevering van de memoires van de in 2004 overleden journalist. Daaraan is geen woord te veel gezegd: op het moment dat hij middenin zijn roemruchte proces tegen de staat verwikkeld was sloot Oltmans in het voorjaar van 1993 openlijk vriendschap met één van de meest omstreden vrouwen van Nederland, de ‘zwarte weduwe’ Florentine Rost van Tonningen-Heubel.

Aangezien Oltmans ook bevriend was met al dan niet voormalige leden van de Centrumpartij, zoals Alfred Vierling en Henry Brookman, laadde hij de verdenking op zich zelf ook het toen algemeen verfoeide extreemrechtse gedachtegoed aan te hangen. (De precieze contacten tussen de CP/CD en Rost van Tonningen zijn – mede door de zwijgzaamheid op dit punt van de betrokken personen – nooit helemaal opgehelderd (zie bijvoorbeeld het boek ‘De verschrikkelijke Janmaat’ van Joost Niemöller (Van Praag, Amsterdam 2015)), zodat de memoires hier een uitgelezen kans bieden voor politiek-historici).

Ook anderszins sloeg Oltmans weer danig om zich heen, waarbij de klappen niet alleen bij zijn tegenstrevers vielen, maar ook bij zijn medestanders. Zo ontsloeg hij in een woeste bui zijn bedaarde advocaat, om hem korte tijd later – onder nieuwe wederzijdse voorwaarden – weer aan te nemen.

Interessant is ook de beschrijving van zijn eerste ontmoeting met Theo van Gogh, die Oltmans in de komende jaren nog dikwijls zou interviewen. Gezien het feit dat Oltmans tussen 1992 en 2000 al een hele sliert boeken publiceerde waarin hij verslag deed van zijn slepende juridische gevecht tegen de Staat, vallen de memoires uit deze periode soms wat in herhaling. Bijna de helft van dit kloeke deel (432 pagina’s) wordt overigens in beslag genomen door de 102 bijlagen, bestaande uit krantenknipsels, brieven en gerechtelijke stukken.


Willem Oltmans: querulant pur sang
11-04-2019

HP/de Tijd april 2019

door Daan Dijksman

 

 

 

 

 

 

 

 

 

(Klik op het plaatje)


Memoires 1993-A
04-04-2019

Willem Oltmans

Deel 57

ISBN 9789067283489
NUR 686
432 pagina's
EUR 25,00

bestellen

inkijkje
 

25 februari 1993

Theo van Gogh zag er ongeschoren en vies uit, en zei al lange tijd niet meer te hebben gedronken. Jan Mets had me aangemoedigd hem te ontmoeten en kreeg gelijk. Hij was inderdaad buitengewoon aardig, zoals Jan Mets voorspeld had. Het viel me zeer mee. Ik vond hem zelfs aardig. Hij begon met het memorandum voor te lezen waarin ik tot persona non grata wordt verklaard. Theo is sympathiek. Ieder onderwerp wat we aansneden tot en met Judith Exner, de bijzit van JFK, liep als een trein. Ik had echter aan het einde van het televisieprogramma geen zin om de befaamde cactus te kussen, wel zijn reet maar dat wilde hij weer niet.

 

 

 

 

 

 

 

 

Een prettig gesprek
Theo van Gogh & Willem Oltmans


Memoires 1993-B

Willem Oltmans

Deel 58

ISBN 9789067283496
NUR 686
416 pagina's
EUR 25,00

bestellen

4 oktober 1993

Jan Foudraine kwam me een uurtje in mijn kamer drie hoog voor, opzoeken. (…) Voor zijn vertrek vroeg ik hem wat Alexander Smit als gerealiseerde mens, zoals zij dat noemen, nu met zijn leven deed. (…) „Jan, durf jij met een ernstig gezicht te verklaren, zonder erbij te lachen, dat bij Alexander Smit de tijd niet meer leeft?”

„Ja,” zei hij volmondig.
„Je trekt er een passend smoel bij.”
„De tijd verschijnt bij hem in het tijdloze,” zei Foudraine.
„Staat zijn denkfabriek stil dan?”
„Ja.”
„Ach Jan, maak dat je tante wijs! Sorry hoor, ik wil je tante niet beledigen.”

 

 


Oltmans als banneling (recensie)
06-03-2019

Memoires 1992-B

Door drs. Michèl de Jong

Het jaar 1992 was een keerpunt in het leven van Willem Oltmans (1925-2004); op 3 augustus werd hij zonder opgaaf van reden zijn nieuwe thuisland Zuid-Afrika uitgezet. Na aankomst op Schiphol stond hij letterlijk op straat, aangezien hij zijn huis in Amsterdam-Noord een jaar eerder had moeten verkopen om zijn schulden te voldoen. Na een reeks logeerpartijen bij vrienden en familie kon hij terecht in de piepkleine studio van zijn vriend en ex-geliefde Eduard Voorbach in de Amsterdamse Jordaan, waar hij uiteindelijk bijna acht jaar zou wonen.

Nederland zou altijd ontkennen – en in recente publicaties over dit onderwerp blijft toenmalig secretaris-generaal van Buitenlandse Zaken Ben Bot dit volhouden – de hand in Oltmans’ uitzetting te hebben gehad, ondanks sterke aanwijzingen voor het tegendeel. Vanuit Zuid-Afrika had Oltmans al een levendige correspondentie met Bot gevoerd in het kader van het proces dat hij de Staat wilde aandoen, maar in augustus 1992 ontmoetten beide heren elkaar voor het eerst, waarbij Bot in Oltmans’ dagboek getypeerd wordt als ‘best aardig, maar petit bourgeois’.

Opmerkelijk in dit 56ste deel van diens Memoires zijn voorts Oltmans’ observaties over Nederland, waar hij in de voorgaande decennia tussen zijn reizen naar Amerika, de Sovjetunie, Suriname en Zuid-Afrika weliswaar regelmatig was geweest, maar nu pas goed om zich heen lijkt te hebben gekeken. Hij was uitgesproken kritisch op zijn vaderland, dat hij onherkenbaar veranderd vond; de mensen waren volgens hem onbeleefder dan vroeger, en het toen nog hooggehouden ideaal van de multiculturele samenleving begon de eerste haarscheurtjes te vertonen.

Daar stond tegenover dat de Amsterdamse homoscene uitbundiger floreerde dan ooit, waar Oltmans – hoewel inmiddels 67 jaar – met volle teugen van genoot. Bovendien levert zijn aangekondigde proces tegen de Staat – waaraan hij het boekje Vogelvrij (Jan Mets, Amsterdam 1992) wijdde – de eerste sympathieke reacties op van willekeurige passanten en hem welgezinde journalisten.

Zodoende levert ook dit deel van Oltmans’ bewerkte dagboeken een fascinerend tijdsbeeld op, dat geïllustreerd wordt door foto’s en een uitgebreide reeks bijlagen in de vorm van brieven, artikelen en andere documentatie.


Oltmans in nood (recensie)
05-03-2019

Memoires 1992-A

Door drs. Michèl de Jong

Soms hebben de bewerkte dagboekaantekeningen van journalist Willem Oltmans (1925-2004) alle kenmerken van een spionageroman. Zo bracht hij de eerste helft van 1992 grotendeels door in Zuid-Afrika, met uitzondering van enkele weken in januari, toen hij in Nederland was. In die periode was hij vooral bezig medestanders te zoeken voor zijn aankomende proces tegen de Staat, die hij vond in onder anderen D66-kamerlid Erik Jurgens, en – zij het aarzelend – journalistenvakbond NVJ onder aanvoering van zijn oude collega Wim Klinkenberg.

Terug in Johannesburg zag Oltmans zijn vermoeden dat ‘Den Haag’ – i.c. de navolgers van oud-minister Luns – hem nog altijd het leven zuur maakte bewaarheid toen drie generaals hem waarschuwden dat binnen de Zuid-Afrikaanse inlichtingendienst geruchten circuleerden dat hij een spion was voor de CIA en/of de KGB. Oltmans voelde zich dermate onveilig dat hij zijn toevlucht zocht tot de Nederlandse ambassade in Pretoria, waar men hem er na diplomatiek overleg met enige moeite van wist te overtuigen dat hij niet in levensgevaar was. Eén van zijn zorgen betrof zijn meterslange dagboekenarchief, dat hij bij de Koninklijke Bibliotheek veilig wilde stellen.

Henk Krol, die Oltmans eind jaren 90 een column aanbood bij de Gay Krant, schreef het voorwoord bij deze 55ste aflevering, dat verder een fotokatern, een uitgebreide personenindex en maar liefst 103 bijlagen bevat.

 


Oltmans in Hollywood (recensie)
04-03-2019

Memoires 1991-A

Door drs. Michèl de Jong

Deel 53 van de bewerkte dagboekaantekeningen van Willem Oltmans is één van de dikste afleveringen tot nu toe, en beschrijft de eerste helft van 1991. Na enkele (iets) bedaagdere jaren, waarin Oltmans vooral bezig was contacten te leggen in zijn nieuwe thuisland Zuid-Afrika, zouden de jaren 90 voor de inmiddels 65-jarige journalist een buitengewoon bewogen decennium vormen.

Juist in deze periode begonnen Oltmans' niet-aflatende beroepen op de Wet Openbaarheid Bestuur hun eerste vruchten af te werpen, in de vorm van een serie voordien geheime overheidsdocumenten die aantoonden dat hij inderdaad - zoals hij al vermoedde - in de jaren 50 en 60 bewust door minister van Buitenlandse Zaken Luns was tegengewerkt. 'Ik ga hier werk van maken', zoals Oltmans strijdbaar in zijn dagboek schreef.

Tussen al dit oud zeer door lezen we zijn bij vlagen hilarische verslag van zijn medewerking aan de film JFK, het magnum opus van regisseur Oliver Stone. Oltmans en Stone kenden elkaar al sinds de jaren 70, toen ze veel contact hadden gehad over het complot rond de moord op president Kennedy, waarin in Oltmans' visie een hoofdrol was weggelegd voor de mysterieuze Amerikaans-Russische mijningenieur George de Mohrenschildt - die in Stones film dan ook gespeeld zou worden door Oltmans zelf.

 


Memoires 1992-B
19-02-2019

Willem Oltmans

Deel 56

ISBN 9789067283472
NUR 686
440 pagina's
EUR 25,00

bestellen

inkijkje

 

3 augustus 1992

Eenmaal in hun kantoor gezeten, werd meegedeeld dat uitstel van mijn vertrek niet mogelijk was. Ik bevond me reeds illegaal in het land, en zou nu worden aangehouden. Onder politiebegeleiding kreeg ik de kans om mijn laatste zaken te regelen. Vanavond moest ik Zuid-Afrika met de klm te verlaten. Ik zei tegen Van de Westhuizen: „You are not even a man. You never told me and are not telling me now, what I am accused of. Are you not ashamed of yourself? You even don’t look me straight into my eyes. I am sure you go as a devout Christian to church on Sunday. Look what you are doing to me.”

Hij antwoordde met een stalen gezicht geen verplichting te hebben mij een reden op te geven voor uitwijzing. „Ik voer slechts orders uit,” zei hij ook nog.

 

Memoires 1992-A
31-12-2018

Willem Oltmans

Deel 55

ISBN 9789067283465
NUR 686
366 pagina's
EUR 25,00
bestellen

inkijk
 

20 mei 1992

Ze hebben nog niet in de gaten dat ik het pand niet meer ga verlaten. André Royackers verscheen. Ik overhandigde hem mijn persverklaring, die hij aandachtig las. „Ik neem dit serieus,” zei hij met een verbeten smoel. „Ik had er geen idee van hoe ernstig dit is,” zei hij. Intussen keurde hij mijn cheque goed en vertrok gehaast naar Sondaal en ambassadeur Van Buuren.

Intussen, als alles volgens mijn instructies is verlopen, heeft Peter ter Horst via de fax mijn verklaring ontvangen, evenals The Star, South African Press Association (SAPA) en de rest. Niet lang daarna kwam André vragen: „Suiker en melk?” en even later werd ik door hem en Hans Sondaal ontvangen. Ze waren bijzonder vriendelijk. Het voorstel: ga naar huis en bel ons op, dan zullen wij intussen contact opnemen met Buitenlandse Zaken hier. Ik antwoordde: „Sorry, maar ik ga niet weg voor die CIA-beschuldiging van tafel is, want mijn veiligheid is hier in gevaar.

 

Memoires 1991-B
18-12-2018

Willem Oltmans

Deel 54

ISBN 9789067283458
NUR 686
372 pagina's
EUR 25,00
bestellen

inkijk
 

13 augustus 1991

Ik kon niet slapen en lag te piekeren hoe ik ooit mijn Memoires uitgegeven zou kunnen krijgen. Ik zou Freddy Heineken om financiële steun moeten vragen. Laatst kwam ik hem tegen. Ik herinner daaraan in een korte aangetekende brief waarin ik vraag of ik hem zou kunnen ontmoeten.

Ook heb ik Oliver Stone eraan herinnerd dat hij me nog steeds de helft van het afgesproken honorarium voor mijn medewerking aan jfk schuldig is.

Aardige brief van Kees Thomassen van de Koninklijke Bibliotheek, die formeel bevestigt welke dagboekdelen zijn gearriveerd en opgeslagen. Nu ben ik echt gerust.   

 

Memoires 1991-A
28-11-2018

Willem Oltmans

Deel 53

ISBN 9789067283441
NUR 686
453 pagina's
EUR 25,00
bestellen

inkijk
 

8 januari 1991

(…) De stem van minderheden binnen de academische wereld wordt sterker. Tegenstanders roepen smalend dat Shakespeare moet worden geschrapt omdat hij niet in Swahili schreef. Thought police lijkt een voortvloeisel te zijn van het verschijnsel affirmative action. Het is dus hetzelfde verhaal in een nieuw jasje: moet je een zwarte in dienst nemen omdat hij zwart is of omdat hij ontwikkelde hersenen heeft? Politieke correctheid wordt in strikte zin een totalitaire filosofie genoemd. De universiteit van Connecticut is zo ver gegaan om een proclamatie uit te geven, waarbij „inappropriately directed laughter” en „conspicious exclusion of students from conversations” verboden werd. (…) Tulane University gaf richtlijnen uit onder de titel Initiatives for Race and Gender Enrichment. Een en ander leidde tot het in het leven roepen van political correctness spionnen, plus leverde de beschuldiging van tegenstanders op dat een en ander een marxistische grondslag had. Op Smith College gaf de Office of Student Affairs een lijst uit van tien „methoden van onderdrukking”, veroorzaakt door foutieve beoordelingen van elkaar onder studenten. Onder „Age-ism” wordt verstaan dat jongeren hun oudere superieuren niet correct inschatten. Onder „Hetero-sexism” wordt verstaan onderdrukking van andere dan heteroseksuele relaties. „Look-ism” betekent een standaardopvatting over wat mooi en aantrekkelijk zou zijn. Als laatste Orwelliaanse categorie wordt „Able-ism” genoemd, dus vooroordelen praktiseren ten aanzien van mensen met een handicap. Wanneer Harvard socioloog David Riesman zover gaat om te zeggen dat hij zich voortdurend in bochten moet wringen om niet van racisme te worden beschuldigd, is men in de VS op dit punt diep gezonken.

 

Memoires 1990-C
25-09-2018

Willem Oltmans

Deel 52

ISBN 9789067283434
NUR 686
260 pagina's + 6 pagina's foto's
EUR 25,00
bestellen

INKIJK
 

8 september 1990

De Nederlandse schrijvende pers is even ziek als de televisie. Allemaal dezelfde smoelen en brains. Pagina's vol over Ed Nijpels, Piet Vroon, Henk Hofland, over Henri Faas, Jan Blokker, Hans van Willigenburg, Jos Brink, Henk van der Meijden: iedereen houdt iedereen aan de gang en aan de praat. Het meest verwonderlijke is dat er geen lezersopstand of TV-kijkersprotesten ontstaan.
 

Memoires 1990-B
31-07-2018

Willem Oltmans

Deel 51

ISBN 9789067283427
NUR 686
260 pagina's + 6 pagina's foto's
EUR 25,00

bestellen
 

3 mei 1990

Vanmorgen stond opeens generaal Hein de Villefort du Toit voor mijn deur. Omdat mijn flat nog leeg is (de container is onderweg van Durban naar hier) gingen we naar het Wiener Café in Hillbrow. Hij wilde me waarschuwen dat mij donkere tijden stonden te wachten. In Pretoria wordt thans gesproken in termen van: Oltmans bedelt altijd om geld, Oltmans kan in Holland nergens meer schrijven, Oltmans wordt door niemand serieus genomen, Oltmans is in alle opzichten nu alleen nog maar schadelijk voor Zuid-Afrika. Ik zei dat naar mijn mening Nothnagel in Den Haag schadelijk voor Zuid-Afrika was. „Ja, hij is gek,” aldus Du Toit. Ik verdedigde me en zei dat ik de laatste tijd juist wel op televisie was gevraagd in Nederland en dat Geert Mak een interview met me in De Groene Amsterdammer had gepubliceerd.

Terwijl Du Toit zat te praten, trachtte ik vliegensvlug te analyseren waar deze nieuwste sabotage van mijn werk hier weer vandaan kon komen. Was het Nothnagel die een spaak in mijn wiel stak, of was het – voor de duizendste maal ­–Buitenlandse Zaken, die mij de emigratie naar Zuid-Afrika niet gunde? De mededeling van Du Toit komt drie dagen nadat ik, ook op aanmoediging van president De Klerk en diens woordvoerder Casper Venter, permanent met m’n hele hebben en houden ben overgekomen.

„Je vriend Casper Venter heeft mij ook al opgebeld naar aanleiding van deze nieuwste verhalen over jou in Pretoria. Casper is een bureaucraat. Hij vermijdt liever moeilijkheden. Ook al zou u niet door president De Klerk zijn ontvangen, dan zou Nothnagel dezelfde bezwaren tegen u hebben gemaakt. Ik moet u echter berichten dat het Zuid-Afrikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken tot op het hoogste niveau thans ook tegen u is. Ook onze vriend Maritz Spaarwater is verboden nog verder contact met u te hebben.”

 

 

Memoires 1990-A
20-04-2018

Willem Oltmans

Deel 50

ISBN 9789067283410
NUR 686
258 pagina's + 12 pagina's foto's
EUR 25,00
bestellen

23 januari 1990

Ik bedankte de president voor de gastvrijheid die ik thans vier jaar in zijn land had genoten. Ik legde uit hoe een verkeerd beeld ik me van Zuid-Afrika had gevormd voor ik hier arriveerde. Ook vertelde ik over mijn ervaringen in townships en hoe ik gesprekken had geregeld tussen Samuel Kolisang en Ephraim Tshabalala.

Geleidelijk aan stuurde ik het gesprek in de richting van hoe clandestiene operaties dikwijls in het geheim het succes van hervormingen probeerden te verstieren. Ik gaf het voorbeeld van het positieve resultaat van minister Pik Botha en prompt wordt zijn zoon bij thuiskomst aangeklaagd omdat hij corruptie zou hebben gepleegd. „You brought a successful visit to general Bantu Holomisa and the day afterwards there is a scandal between Transkei and South Africa.”

„He started it,” aldus De Klerk, die de indruk gaf echt voor de ontmoeting te zijn gaan zitten. Ik wees er voorzichtig op dat het zichtbaar was dat bepaalde krachten zijn hervormingsplannen probeerden te saboteren. Ik vertelde hoe Bung Karno indertijd woedend was geworden over een telegram van de Britse ambassadeur Sir John Gilchrist, dat waarschijnlijk opzettelijk was vervalst. Intussen werd de Britse ambassade in Djakarta door jongeren afgebrand. Vervolgens zette ik uiteen wat Lyndon B. Johnson was overkomen met het door de CIA geënsceneerde incident in de Golf van Tonkin dat in de schoenen van Hanoi werd geschoven om lbj zover te krijgen dat hij Hanoi en Haiphon wilde laten bombarderen. Maar dat deze stunt van de inlichtingendiensten Johnson wel hadden doen besluiten zich niet herkiesbaar te stellen „since I cannot control this goddamn Mafia Incorporated, the CIA.”

INKIJKJE

 

  • 29-12-2017: Memoires 1989-C >>>
  • 19-12-2017: Memoires 1989-B >>>
  • 03-11-2017: Memoires 1989-A >>>
  • 19-09-2017: Memoires 1988-B >>>
  • 26-06-2017: Memoires 1988-A >>>
  • 05-05-2017: Memoires 1987-B >>>
  • 28-04-2017: Oltmans' boek over Kennedymoord vertaald >>>
  • 27-12-2016: Memoires 1987-A >>>
  • 07-12-2016: Memoires 1986-B >>>
  • Recensie Memoires 1986-B - NBD >>>
  • 28-09-2016: Memoires 1986-A >>>
  • 23-06-2016: Memoires 1985-B >>>
  • Memoires 1985-A >>>
  • 30-03-2016: Memoires 1984-B Historisch Nieuwsblad >>>
  • Memoires 1984-B >>>
  • 10-11-2015: Memoires 1984-A - NBD Biblion >>>
  • 16-10-2015: Overdracht archief Wim Hazeu-Willem Oltmans aan het Persmuseum >>>
  • 01-10-2015: Memoires 1984-A - Historisch Nieuwsblad >>>
  • 18-08-2015: Memoires 1984-A >>>
  • 13-05-2015: Memoires 1983-B - NBD Biblion >>>
  • 21-03-2015: Memoires Willem Oltmans - Elsevier >>>
  • 19-02-2015: Memoires 1983-B >>>
  • 02-07-2014: Memoires 1983-A >>>
  • 05-03-2014: Memoires 1982-1983 >>>
  • 18-09-2013: Memoires 1982 >>>
  • 26-06-2013: Memoires 1981-1982 - NBD Biblion >>>
  • 09-04-2013: Memoires 1981-1982 >>>
  • 04-12-2012: Memoires 1981 >>>
  • 03-04-2012: Memoires 1980-1981 >>>
  • 29-09-2011: Willem Oltmans - Hoe staat het met de memoires van Oltmans? >>>
  • 14-04-2011: Memoires 1979-B - Historisch Nieuwsblad >>>
  • 30-09-2009: Laatste wapenfeiten >>>
  • MEMOIRES - DEEL 24 t/m 29 >>>
  • MEMOIRES - DEEL 18 t/m 23 >>>
  • MEMOIRES - DEEL 12 t/m 17 >>>
  • MEMOIRES - DEEL 6 t/m 11 >>>
  • MEMOIRES - INTRODUCTIE >>>
  • 30-09-2004: De storm is gaan liggen >>>
  • 21-12-2003: ... Is Eénoog koning >>>
  • Bomb Texas >>>
  • Oorlog >>>
  • Lieve Máxima >>>
  • In het land der blinden... >>>
  • Chaos in Indonesië >>>
  • 05-04-1999: Mijn vriendin Beatrix >>>
  • 06-01-1998: De Staat van bedrog >>>
  • Liegen tegen Beatrix >>>
  • 03-03-1997: Willem Oltmans & Theo van Gogh - YouTube >>>
  • Persona non grata >>>
  • Oltmans versus zichzelf (recensie)
    (20-04-2019)
    Willem Oltmans: querulant pur sang

    HP/de Tijd april 2019

    (11-04-2019)
    Memoires 1993-A
    (04-04-2019)
    Memoires 1993-B

    verwacht in juni

    Oltmans als banneling (recensie)
    (06-03-2019)
    Oltmans in nood (recensie)
    (05-03-2019)
    Oltmans in Hollywood (recensie)
    (04-03-2019)
    Memoires 1992-B
    (19-02-2019)
    Memoires 1992-A
    (31-12-2018)
    Memoires 1991-B
    (18-12-2018)
    Memoires 1991-A
    (28-11-2018)
    Memoires 1990-C
    (25-09-2018)
    Memoires 1990-B
    (31-07-2018)
    Memoires 1990-A
    (20-04-2018)
    Memoires 1989-C
    (29-12-2017)
    Developed with QwikZite (version 1.12)