|
|
 |
De schrijver - Alexandr Poesjkin
 Alexandr Poesjkin (1799 - 1837) wordt algemeen beschouwd als de grootste Russische dichter. Hij werd geboren in Moskou, als telg van een oud adellijk geslacht. In 1811 werd hij leerling van het keizerlijk lyceum, dat gevestigd was in een vleugel van het Zomerpaleis in de buurt van de toenmalige hoofdstad Sint-Petersburg. Na het eindexamen trad hij in staatsdienst, maar werd in 1820 door tsaar Alexander I (1801 - 1825) vanwege zijn opruiende verzen verbannen naar Moldavië en vervolgens naar Odessa. Hier kwam hij in conflict met de gouverneur-generaal, wiens vrouw hij het hof maakte, en in 1824 werd hij opnieuw overgeplaatst, ditmaal naar het landgoed van zijn moeder in de regio Pskov, niet ver van de grens met Estland.
Op 14 december werd een poging tot revolutie, waarbij vele vrienden van Poesjkin betrokken waren, bloedig neergeslagen, en kwam Nicolaas I (1825 - 1855) op de troon. Poesjkin werd teruggeroepen naar de hoofdstad en kwam onder persoonlijk toezicht van de tsaar.
In 1831 trouwde hij met de achttienjarige, beeldschone Natalja Gontsjarova. Zes jaar later werd hij in een duel gedood door de maintené van de Nederlandse gezant in Sint-Petersburg.
Poesjkin heeft ondanks zijn korte leven een groot oeuvre nagelaten. Zijn lyriek omvat bijna zevenhonderd gedichten. Zijn magnum opus, de roman in verzen Jevgeni Onegin, ontstond tussen 1823 en 1830. In 1820 publiceerde hij zijn eerste novelle in verzen, Roeslan en Ljoedmila, die hem nationale roem bezorgde; zijn belangrijkste novelle in verzen, De Bronzen Ruiter, dateert van 1833. Daarnaast schreef hij drama's en sprookjes, en legde hij de basis voor het Russische proza dat Europa vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw veroverde.
De vertaler - Hans Boland
 Hans Boland (1951), slavist, promoveerde op poëzie van Achmatova, die hij tevens in het Nederlands vertaalde. Daarnaast vertaalde hij poëzie van Goemiljov en Rijn en Lermontovs novelle De held van onze tijd.
Boland woonde van 1992 tot 1996 in Sint-Petersburg, waar hij als docent aan de universiteit verbonden was.
VERZAMELD WERK
Ter gelegenheid van het Poesjkinjaar (1999) heeft Papieren Tijger in nauw overleg met Hans Boland besloten om het volledige oeuvre van Alexandr Poesjkin te vertalen en uit te geven. De serie zal gaan bestaan uit 9 gebonden delen.
WERELDPRIMEUR
Met het verschijnen van deel 4 is het voor het eerst dat de complete lyriek van Poesjkin in het Nederlands is vertaald. De enige andere taal die daar tot nog toe op kan bogen is het Engels; voor de Engelse vertaling zijn echter zesenveertig vertalers ingeschakeld, zodat Bolands soloprestatie met recht een wereldprimeur mag worden genoemd.
|
|
Jevgeni Onegin
 Verzameld werk Alexandr Poesjkin
deel 5
Vertaald door Hans Boland
Wat zou van al die grote boeken
Die Ruslands glorie zijn en vroeg
Of laat, mits je succes wilt boeken,
Gelezen moeten worden – vroeg
Reeds menigeen zich af – in wezen
Het allergoddelijkste wezen?
Van niets word je zo koud en heet
Als van Misdaad en straf. Wat heet!
Oorlog en vrede: niets is echter
En realistischer. Je bent
Als Ruslands literaire bent
Gewogen wordt niet jarig. Echter
Onegin is toch zonder meer
Hét nimmer leeg te drinken meer.
Poesjkin heeft ondanks zijn korte leven een groot oeuvre nagelaten. Zijn lyriek omvat bijna duizend gedichten en hij schreef een aantal ‘novellen in verzen’ die tot de hoogtepunten van de Russische literatuur worden gerekend. Daarnaast is hij de auteur van een klein maar briljant corpus toneelwerken – zijn Boris Godoenov inspireerde Moesorgski tot diens grootse opera – en van een aantal wondermooie sprookjes. Bovendien schreef hij zowel fictioneel als beschouwend proza, dat het stilistisch ijkpunt zou worden voor al zijn grote landgenoten, van Gogol tot Tsjechov. Zijn magnum opus, Jevgeni Onegin (bij ons nog altijd beter bekend in de fenomenale operabewerking van Tsjaikovski), ontstond tussen 1823 en 1831.
ISBN 9789067282437
NUR 302
244 pagina's
EUR 35,00
Bestellen
Hans Boland over Jevgeni Onegin in VPRO's De Avonden
Aflevering van 18-02-2010. Telefonisch interview, begint na ongeveer 17 minuten.
De Mozart van Poesjkin
 Tweetalige uitgave
De stenen gast en
Mozart en Salieri
vertaald door Hans Boland
De stenen gast is gebaseerd op de oude Spaanse legende van Don Juan, die onder andere was gebruikt door Mozart in diens opera 'Don Giovanni'.
In Mozart en Salieri gaat Poesjkin uit van het hardnekkige gerucht dat Mozart uit afgunst vermoord werd door de rivaliserende componist Antonio Salieri.
ISBN 978-90-6728-200-0
109 pagina's
EUR 14,00
Bestellen
Late lyriek
 Verzameld werk Alexandr Poesjkin
deel 4
Vertaald door Hans Boland
Poesjkin is niet rechtstreeks betrokken bij de mislukte opstand tegen de Romanov-tsaren in december 1825. Hij wordt dan ook negen maanden later door de nieuwe tsaar, Nicolaas I, ontlast van de status van politiek balling die hem in 1820 is opgelegd. Het eerste gedicht dat hij als vrij man schrijft is De profeet, een weerslag van de nieuwe status die hij zijn dichterschap toekent na de rampzalig verlopen revolte. Tot aan zijn dood zal hij keer op keer in zijn werk terugkomen op de veranderde situatie, en met name onvermoeid maar vergeefs - pogingen doen om de tsaar tot clementie jegens de opstandelingen te bewegen.
Van zijn drie oude schoolvrienden zijn er twee vanwege hun deelname aan de rebellie naar Siberië verbannen; de derde sterft in 1831. Datzelfde jaar trouwt Poesjkin met het mooiste meisje van het land, Natalja Gontsjarova, met wie hij vier kinderen zal krijgen. Hij wordt gedwongen een vervelend baantje aan het hof te accepteren, zijn financiën zijn weinig rooskleurig, en zijn werk, waarmee hij zijn tijd ver vooruit is, stuit op groeiend onbegrip.
Inmiddels dreigt de homoseksuele Nederlandse gezant in Rusland - koning Willem I is de schoonvader van een zuster van de tsaar - in een schandaal verwikkeld te raken in verband met zijn zogenaamde Franse adoptiefzoon. Om de publieke aandacht af te leiden begint de laatste Poesjkins vrouw het hof te maken. Uiteindelijk is de dichter gedwongen de Fransman voor een duel uit te dagen, en wordt daarbij dodelijk getroffen. Op 29 januari 1837 blaast hij zijn laatste adem uit.
ISBN 9789067282031
482 pagina's
EUR 40,00
Lyriek in ballingschap
 Verzameld werk Alexandr Poesjkin
deel 3
Vertaald door Hans Boland
Op 6 mei 1820, drie weken voor zijn eenentwintigste verjaardag, verlaat de veelbelovende dichter, tevens enfant terrible, Alexandr Poesjkin de Russische hoofdstad Sint-Petersburg, waar hij bijna drie jaar heeft 'gelanterfant'. Zijn vertrek is gelast door tsaar Alexander I, wiens woede is gewekt door gedichten als Vrijheid (opgenomen in VW 2, p.294). Van nu af aan zal de dichter in het centrum van de nationale aandacht staan.
Op weg naar zijn plaats van bestemming ontmoet hij de nationale held generaal Rajevski, die met zijn gezin op weg is voor een vakantie op de Krim en in de Kaukasus. Poesjkin mag mee, en hij zal zich de reis herinneren als een van de meest onbewolkte perioden van zijn leven.
Op 21 september bereikt hij zijn officiële ballingsoord Chisinau (Kisjinjov), de hoofdstad van Bessarabië (Moldavië) en een broeinest van politiek activisten. Hier niet ver vandaan - 'niet ver' naar Russische maatstaven - sleet Ovidius op last van keizer Augustus zijn laatste levensjaren als balling, waar Poesjkin vanzelfsprekend een identificatiemotief in ziet.
Na bijna drie jaar wordt de dichter overgeplaatst naar Odessa, een jonge havenstad met een kosmopolitische bevolking en een actief sociaal leven. Poesjkin krijgt iets met de vrouw van de gouverneur-generaal en wordt in de herfst van 1824 doorgestuurd naar Michailovskoje, een landgoed van de Poesjkins in de noordelijke provincie Pskov. Hier heeft de dichter alle gelegenheid om veel te lezen en te schrijven, en hij is er altijd welkom bij zijn buurvrouw en haar dochters, stiefdochters en nichtjes. In september 1826 maakt de nieuwe tsaar - Nicolaas I, aan de macht sinds de mislukte revolutiepoging van 14 december 1825 - een eind aan Poesjkins ballingschap.
"Dankzij Hans Boland klinkt de stem van Poesjkin steeds helderder en vertrouwder. Nu verbaast het ook niet meer dat deze gedichten zo lang hebben gewacht op hun Nederlandse vertaler. Poesjkins altijd jeugdige zwier, brutaliteit en hartstocht vragen van een vertaler precies de bravoure die de dichter zo dierbaar maakt. En de verstechniek. Dat in de hoogtijdagen van de Europese Romantiek een jonge Russische aristocraat zó lichtvoetig en ongedwongen was, in zulke ontwapenend directe gedichten; het is een verrijking waar ook de Nederlandse literatuur - nu, eindelijk - Hans Boland dankbaar voor kan en moet zijn."
- René Puthaar
Lees een voorpublicatie van enkele gedichten uit Lyriek in Ballingschap:
Brief aan de censor en Tsaar Nikita en zijn veertig dochters.
ISBN 9789067281652
361 pagina's
Prijs 32,50
Vroege lyriek
 Verzameld werk Alexandr Poesjkin
deel 2
Vertaald door Hans Boland
Dit eerste van drie delen met de volledig verzamelde lyriek van Alexandr Poesjkin bestrijkt de eerste Petersburgse periode van de dichter.
In zekere zin treedt het fenomeen Poesjkin nergens zo direct en zo duidelijk aan de dag als juist in zijn jeugdwerk. De onderwerpen, situaties, stijlfiguren en ideeën van deze eerste gedichten zijn wel niet bijzonder origineel - Poesjkin lijkt voortdurend in gesprek met bekende en minder bekende voorgangers en tijdgenoten, op wie hij reageert, tegen wie hij zich afzet of bij wie hij zich aansluit - maar de volstrekt aparte klasse van het wonderkind is onmiskenbaar.
Meer dan in zijn latere werk experimenteert Poesjkin op school met bijzondere metrische structuren en flitsende rijmen. De thematische en stilistische verscheidenheid van zijn vroege lyriek is nauwelijks minder ruim dan in zijn latere werk: elegisch dan wel retorisch, provocatief dan wel traditionalistisch, vulgair dan wel hoogstaand.
In het - natuurlijk - integreren van meerdere van deze ogenschijnlijk tegenstrijdige aspecten binnen één gedicht is Poesjkin, althans binnen de Russische literatuur, nooit meer overtroffen.
Gebonden boek met stofomslag
425 pagina's
ISBN 9789067281096
Prijs 29,50
De novellen in verzen
 Verzameld werk Alexandr Poesjkin
deel 1
Vertaald door Hans Boland
Novellen in verzen zijn berijmde korte verhalen met een liefdesintrige; behalve Poesjkins eersteling in dit genre, Roeslan en Ljoedmila, hebben al zijn novellen in verzen echter ook een sociaal dan wel een historisch thema. In zijn "Romantische" of "Zuidelijke" versvertellingen (De krijgsgevangene van de Kaukasus, De roverbroers, De fontein van Bachtsjisarai en De zigeuners) staat het conflict tussen de "beschaafde" en "wilde" samenlevingen centraal; daarnaast schreef hij drie komisch-satirische novellen in verzen (het blasfemische Gabriëlslied, het "nihilistische" Graaf Nullin en Het huisje in Kolomna, waarin hij de draak steekt met de poëzie zelf); Angelo is een didactisch-moralistisch antwoord op Shakespeare's Measure for Measure; Poltava en De Bronzen Ruiter, die tot zijn mooiste werk worden gerekend zijn historische novellen.
De andere novellen in verzen opgenomen in dit deel zijn: Vadim, Tazit en Jezerski.
Het literaire genre van de novelle in verzen (Russisch: "poèma") heeft vanaf het begin van de negentiende eeuw tot op heden altijd een zeer belangrijke rol gespeeld in de Russische poëzie. In de Russische litteratuurgeschiedenis zijn Poesjkins novellen in verzen net zo'n begrip als de romans van Dostojewski of het toneelwerk van Tsjechow.
Gebonden boek met stofomslag
351 pagina's
ISBN 9789067281027
Prijs 27,20
In de prijzen
2003: Aleida Schot-prijs
Voor zijn vertalingen van Russische poëzie, in het bijzonder voor de bundel Vroege lyriek van Alexandr Poesjkin.
Tweejaarlijkse prijs, in 1981 ingesteld door de Aleida Schot-stichting, die daarmee uitvoering geeft aan de wens van Aleida Schot (1900-1969) zoals in haar testament is vastgelegd. De prijs wordt toegekend voor literaire vertalingen uit een van de Slavische talen in het Nederlands.
2009: Filter Vertaalprijs
Voor de meest opvallende vertaling uit het jaar 2008 voor de vertaling uit het Russisch van wat nu wel Fjodor Dostojevski’s grote terroristenroman wordt genoemd, Bjesy (Duivels) gemaakt door Hans Boland en uitgegeven door Athenaeum–Polak & Van Gennep.
Uit het juryrapport
Toegankelijkheid voor de eenentwintigste-eeuwse lezer staat bij hem voorop, zonder dat er afbreuk wordt gedaan aan het historische karakter van de tekst. Met gebruikmaking van een breed stilistisch repertoire, met een hoge graad van lexicale variatie en inzet van trefzeker idiomatisch taalgebruik, weet Boland van deze grote roman van Dostojevski een monument van levend Nederlands te maken. Slechts twee korte, willekeurige voorbeelden moeten volstaan om de stilistische rijkdom van de tekst te tonen, de vermenging van archaïsmen en hedendaags idioom zonder dat er van een stijlbreuk sprake is, en de gedurfde keuzes op cultuurspecifiek gebied:
Het leek een toevallig samenraapseltje dat die avond bijeen was gekomen bij Virginski. Het waren bijna allemaal mannen. Er stonden geen hapjes klaar en er waren geen kaarttafels neergezet. Midden in de ruime zitkamer met het bijna antiek aandoende lichtblauwe behang waren twee tafels aan elkaar geschoven waar een groot, niet al te proper laken overheen lag. Daarop stonden twee dampende samowars, een reusachtig dienblad met vijfentwintig theeglazen en een mand stokbrood in dunne sneetjes, zoals te doen gebruikelijk op kostscholen voor adellijke jongens en meisjes. (375)
Ik deed de deur tussen de twee kamers dicht, voor het eerst sinds lang, en begon de liefde te bedrijven met Nina. Zij vertrok helemaal blij en gelukkig. Ik liep een eindje met haar op en bleef twee dagen weg uit de Erwtenstraat. Het hing me allemaal de keel uit. (423)
De uitgave is voorbeeldig. De voetnoten die de vertaler verschaft zijn verhelderend en nergens opdringerig. In het uiterst interessante en prikkelende nawoord presenteert Boland zijn vertaalpoëtica en verantwoordt hij zijn vertaalkeuzes. Ook in dit nawoord is ‘durf’ een belangrijk concept:"Het allerbelangrijkste voor een literaire vertaling is naar mijn stellige overtuiging de vrijheid die een vertaler moet durven nemen." Waarbij als nuancering wordt gegeven: “'vrij vertalen' is natuurlijk iets geheel anders dan 'van de tekst afwijken'".
In het satellietboekje Zeer Russisch zeer. Over Dostojevski’s Duivels (verschenen bij uitgeverij Triade), door Boland zelf een ‘apologie’ van zijn vertaling genoemd, stelt hij zich polemisch op: "De vertaler moet eerst en vooral vertalen wat er níét staat, dan komt alles wat er staat vanzelf in de vertaling terecht. Want het is de context waar alles om draait, en die context is in principe onbegrensd. Hoe vrijer de vertaling zich daarin beweegt, hoe preciezer de vertaling kan worden."
De durf van de vertaler en zijn beheersing van het Nederlands hebben een werk opgeleverd dat voor de Nederlandse literatuur een grote verrijking vormt.
En dat geldt natuurlijk voor alle vertalingen van Hans Boland!
.
|
|
|
|
|
Werk in uitvoering
Deze website is in opbouw en zal stapsgewijs uitgroeien tot het volledig overzicht.
Tot die tijd is de oude site nog te bezoeken.
|
|
|
|
|
|
|
|
Verzameld werk van Alexandr Poesjkin: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|